Tablica z krużganka — jedyny zachowany instrument Kopernika
Na tynku olsztyńskiego zamku Kopernik wykreślił na początku 1517 roku tablicę do obserwacji Słońca. Wyjaśniamy, jak działała i dlaczego jest bezcenna.
Wśród zamkowych eksponatów najcenniejszy nie stoi w gablocie. Jest wykreślony wprost na pokrytej tynkiem ścianie krużganka, w skrzydle północnym, tuż nad wejściem do komnaty administratora. To tablica astronomiczna Mikołaja Kopernika — jedyny zachowany na świecie instrument astronomiczny wykonany jego własną ręką.
Co właściwie widać na ścianie
Tablica ma 705 centymetrów długości i 140 centymetrów wysokości. Składa się z czternastu wykreślonych linii-hiperbol i przedstawiała pozorny ruch Słońca w dniach bliskich równonocy. Nie jest ozdobą ani freskiem: to narzędzie pomiarowe, rozrysowane tam, gdzie astronom mógł z niego realnie korzystać.
Po co Kopernikowi równonoc
Tablica powstała na początku 1517 roku, w czasie pierwszego olsztyńskiego pobytu Kopernika, i służyła do wyznaczania dokładnego momentu równonocy wiosennej. Precyzyjne uchwycenie równonocy było jednym z podstawowych zadań ówczesnej astronomii — od niego zależały rachuby kalendarzowe i weryfikacja modeli ruchu ciał niebieskich, nad którymi Kopernik wtedy pracował.
Urzędnik, który mierzył niebo
Warto pamiętać, w jakich okolicznościach ta tablica powstała. Kopernik nie przebywał w Olsztynie jako uczony na stypendium, tylko jako administrator dóbr kapituły warmińskiej — mieszkał na zamku w latach 1516–1519 i 1520–1521 i prowadził codzienne sprawy gospodarcze rozległych majątków. Obserwacje Słońca wciskał między obowiązki zarządcy. Ślad tej drugiej, urzędniczej strony jego olsztyńskiego życia został zresztą w zbiorach: biblioteka muzeum przechowuje inkunabuł medyczny, z którego korzystał.
Jak ją zobaczyć
Tablica znajduje się na trasie zwiedzania Muzeum Warmii i Mazur, które od 1945 roku gospodaruje zamkiem. Aktualne godziny otwarcia — razem z zastrzeżeniem o pracach konserwatorskich — podajemy przy opisie zamku na podstronie Zamek kapituły warmińskiej — dom, w którym pracował Kopernik.