Stary Olsztyn — miasto, które zaczęło się od zamku nad Łyną
Olsztyn wyrósł wokół gotyckiego zamku nad Łyną. Przywilej lokacyjny wystawiła mu 31 października 1353 roku kapituła warmińska we Fromborku, na prawie chełmińskim, a zasadźcą i pierwszym burmistrzem został Jan z Łajs. Niemiecka nazwa Allenstein oznaczała „kamień nad Łyną” i pochodziła od zamku — według serwisu miasta pruskie słowo Alna oznaczało łanię. Ten serwis prowadzi Cię po najstarszej części Olsztyna: pokazuje, co naprawdę warto zobaczyć, i tłumaczy, dlaczego te miejsca wyglądają tak, a nie inaczej.
Od czego zacząć
Najkrótsza odpowiedź: od zamku. Budowę murowanej warowni rozpoczął około 1345 roku wójt warmiński Bruno von Luter, jeszcze przed lokacją samego miasta. To dla administratora dóbr kapituły warmińskiej wzniesiono ten dom — a najsłynniejszym z administratorów był Mikołaj Kopernik, który mieszkał tu w latach 1516–1519 i 1520–1521. Na ścianie zamkowego krużganka zachowała się wykonana przez niego tablica astronomiczna — jedyny zachowany na świecie instrument astronomiczny zrobiony ręką Kopernika. Całą historię zamku i tablicy opisujemy na podstronie Zamek kapituły warmińskiej — dom, w którym pracował Kopernik.
Miasto w murach
Średniowieczny Olsztyn otaczały mury wznoszone od XIV do XVI wieku — grube na 1,2–1,5 metra i wysokie na około 5–6 metrów. Do miasta prowadziły brama Górna i Dolna oraz Furta Młyńska przy zamku. Z trzech bram przetrwała tylko jedna: Wysoka Brama, dziś najbardziej rozpoznawalny punkt starówki. W 1378 roku drugi przywilej rozszerzył miasto na wschód o tak zwane nowe miasto. Trasę spacerem — od bramy, przez rynek ze Starym Ratuszem, po katedrę i zachowane odcinki murów — znajdziesz na podstronie Szlak starówki — od Wysokiej Bramy po mury nad Łyną.
Pięć dat, które ustawiają całą opowieść
- 1353 — kapituła warmińska lokuje Olsztyn na prawie chełmińskim.
- 1466 — po II pokoju toruńskim Warmia z Olsztynem przechodzi pod zwierzchnictwo Polski.
- 1521 — nieudany szturm krzyżacki na miasto przygotowane do obrony przez Kopernika.
- 1772 — Warmia zostaje wcielona do Prus.
- 1945 — 22 stycznia miasto zajmuje Armia Czerwona; Olsztyn płonie i traci prawie połowę zabudowy.
Na blogu
Trzy historie, które opowiadamy w szczegółach: tablica astronomiczna z zamkowego krużganka, obrona Olsztyna z lat 1520–1521 oraz trzy wcielenia Wysokiej Bramy — zbrojowni, więzienia i komisariatu. Wszystkie wpisy znajdziesz na Historie ze starówki.
Skąd bierzemy fakty
Każdą datę i każdy opis w tym serwisie zweryfikowaliśmy w serwisie miasta Olsztyna, w materiałach Muzeum Warmii i Mazur, w regionalnym portalu kopernikowskim oraz u instytucji, które dziś gospodarują zabytkami. Tam, gdzie informacja bywa zmienna, podajemy datę jej sprawdzenia wprost w tekście.